Derzlerin Yerleri ve Birbirinden Uzaklýklarý
Derzler hangi nedenle yapýlýrsa yapýlsýn, birkaç görevi birden yerine getirebilir. Bu görüþle derz yerlerinin tespiti için izlenecek yol þöyle özetlenebilir.
Yapý plandaki belli boyutlarý belli sýnýrlar içinde kalan bölümlere ayrýlýr. Bu sýnýrlar yapýnýn sýcaklýk deðiþmelerine açýk olup olmadýðýna, özellikle temel üstündeki kolonlarýn narinliðine, yapý içinde yatay boy deðiþmelerini engelleyecek merdiven, asansör perdeleri gibi rijit elemanlarýn bu bölümün ortasýna veya kenarýna geldiðine, iklim þartlarýna göre deðiþik deðerler alýr. Eðer temel zemini þartlarý yada yükler deðiþikse bu ayýrma temelde de devam eder. Temel þartlarý yüzünden yapýlan ayýrmalar bölümlerin boylarý düþünülmeden bu þartlarýn gerektirdiði yerlerde olur ve blok boylarý genleþme bakýmýndan gereken sýnýrlarý aþarsa arada baþka derzler de düzenlenir.
Derzler konstrüktif ve ekonomik zorluklar çýkarýldýklarýndan bunlarýn gerektiði kadar çok, fakat mümkün olduðu kadar az sayýda düzenlenmesine çalýþýlmalýdýr. Önemli olan bir noktada derzlerin projenin hangi safhasýnda belirtileceðidir. Çoðu zaman yapýldýðý gibi ilk etüdlerde derzleri düþünmemek sonradan derzin bir salonun ortasýna gelmesi, merdiven, asansör gibi rijit elemanlarla çevrili bölümlerin kenarda kalmasý, pahalý ve çirkin çözümlere baþvurulmasý ve benzeri durumlara yol açarak yeniden ilk etüdlere dönülmesini gerektirebilir. Bu bakýmdan derz yerleri projelerde elden geldiði kadar erken planlanmalý, derzler de öteki yapý elemanlarý gibi göz önüne alýnmalýdýr.
Dilatasyon aralýklarý için þartnamelerde farklý tesirler için ayrý ayrý standart tablolar yapýlmýþtýr veya direk formüllerle dilatasyon aralýklarý çýkartýlmýþtýr. Aþaðýdaki örnekte sýcaklýk deðiþmeleri, yangýn tehlikesi gibi tesirlerin beklendiði yapýlarda dilatasyon aralýklarý verilmiþtir ve bu deðerleri aþýlmamalýdýr. Bu deðerlerin aþýlmasý halinde meydana gelecek ilave tesirlerin karþýlanabildiði hesapla gösterilmektedir. Tek katlý binalarda kolonlarýn rijitlikleri a = h 2 / s katsayýsý ile tarif edilir. Burada ;
h : Kolon yüksekliði (m)
s : Dilatasyon doðrultusundaki kolon geniþliði (m)
dir. a < 90 olmasý halinde ilave tesirlerin tahkiki yapýlmalýdýr. Aþaðýdaki tabloda bazi konstrüksiyonlarýn dilatasyon aralýklarý “ýsý izolasyonu” yapýlmasý veya yapýlmamasý halinde verilmiþtir. Bu tip izolasyonlarýn ýsý katsayýsý en az 1/ l³ 0,50 m 2hgrd/cal olmalýdýr. Daha küçük ýsý katsayýlý izolasyonlarýn kullanýlmasý halinde, dilatasyon aralýklarý, 1/ l ile orantýlý olarak azaltýlmalýdýr. Kostrüktüf sebeplerle bu geniþlikler 2,5-3 cm den küçük yapýlmamalýdýr. |